با اسکولیوز بیشتر آشنا شوید

اسکولیوز یکی از آن اختلالاتی‌ است که شاید در نگاه اول چندان شناخته‌ شده و مهم به‌نظر نرسد، اما وقتی به پیامدهای آن در زندگی فردی و اجتماعی توجه کنیم، اهمیت شناخت و آگاهی از آن دوچندان می‌شود. اگرچه در بسیاری از موارد اسکولیوز به ‌تدریج و بدون علامت خاصی پیشرفت می‌کند، اما در صورت نادیده‌ گرفتن، ممکن است به دردهای مزمن، ناهنجاری‌های ظاهری و حتی اختلال در عملکرد اندام‌های داخلی منجر شود. در این مقاله تلاش کرده‌ایم با زبانی روشن و دقیق، به بررسی جامع این اختلال بپردازیم.

اسکولیوز چیست؟

اسکولیوز زمانی وقوع پیدا می‌کند که در آن ستون فقرات فرد به ‌جای آنکه در امتداد یک خط مستقیم از بالا به پایین قرار گیرد، دچار انحنا یا انحراف جانبی می‌شود. این انحنا می‌تواند به‌صورت منحنی C یا S شکل ظاهر شود و بسته به شدت آن، درجاتی از تغییر شکل بدن و اختلال در عملکرد اندام‌های حرکتی یا حتی داخلی را به همراه داشته باشد. در حالت طبیعی ستون مهره‌ها از نمای روبرو باید کاملا مستقیم باشد، اما در افراد مبتلا به اسکولیوز، مهره‌ها به یک سمت منحرف می‌شوند و گاه با چرخش مهره‌ها نیز همراه است.

این چرخش ممکن است باعث برجسته شدن یک سمت از پشت یا قفسه سینه شود و وقتی فرد خم می‌شود، این ناهنجاری بیشتر قابل مشاهده خواهد بود. نکته‌ای که باید به آن توجه داشت این است که اسکولیوز به‌ خودی‌ خود یک بیماری نیست، بلکه نوعی ناهنجاری ساختاری است که می‌تواند نتیجه‌ بیماری‌های دیگر، عوامل ژنتیکی، رشد نامتوازن استخوان‌ها یا آسیب‌های بدنی باشد.

آمارهای بدست آمده در این زمینه نشان می‌دهند که این عارضه در دختران نسبت به پسران شیوع بیشتری دارد و معمولا هم در همان مراحل اولیه رشد باید مورد تشخیص و پیگیری قرار گیرد تا از پیشرفت آن جلوگیری شود.

اسکولیوز چرا ایجاد می‌شود؟

درک دلایل بروز اسکولیوز نخستین گام برای پیشگیری، تشخیص به‌موقع و انتخاب مسیر درمان مناسب است. یکی از ویژگی‌های پیچیده اسکولیوز آن است که در بسیاری از موارد، علت دقیق آن قابل شناسایی نیست و در کنار این نوع، علل مشخص‌تری نیز برای بروز اسکولیوز وجود دارد که در ادامه به آن‌ها پرداخته می‌شود.

 ژنتیک و عوامل ارثی 

مطالعات نشان داده‌اند که اسکولیوز در برخی از افراد به‌صورت خانوادگی دیده می‌شود. این موضوع نشان‌ دهنده نقش احتمالی ژنتیک در بروز این ناهنجاری است. اگر یکی از اعضای خانواده دچار اسکولیوز باشد، احتمال ابتلای سایر اعضا افزایش می‌یابد.

نقایص مادرزادی در ساختار مهره‌ها 

در برخی افراد اسکولیوز از زمان تولد وجود دارد و به‌دلیل شکل‌گیری غیرطبیعی مهره‌ها در دوران جنینی به‌وجود می‌آید. این اختلالات ساختاری ممکن است به مرور زمان و با رشد کودک تشدید شوند.

بیماری‌های عصبی‌ و‌ عضلانی 

اختلالاتی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی و اسپینا بیفیدا از جمله عواملی هستند که در اثر ضعف و عدم تعادل عضلات پشت زمینه‌ساز بروز اسکولیوز می‌شوند. در این نوع موارد عضلات توانایی کافی برای نگه ‌داشتن ستون فقرات در وضعیت طبیعی را ندارند.

اسکولیوز ناشی از تحلیل و فرسایش ستون فقرات 

این نوع بیشتر در بزرگسالان و سالمندان دیده می‌شود و معمولا به‌دلیل فرسایش طبیعی دیسک‌ها، پوکی استخوان یا آرتروز ستون مهره‌ها به‌وجود می‌آید. در این حالت تغییرات ساختاری تدریجی، موجب انحراف ستون فقرات می‌شود.

آسیب‌دیدگی‌ها یا عفونت‌های ستون فقرات 

صدمات شدید ناشی از تصادف، زمین‌خوردن یا ضربه به ستون فقرات، ممکن است موجب تغییر در ساختار مهره‌ها و انحراف آن‌ها شود. همچنین برخی عفونت‌ها یا تومورها که مهره‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند و فرد را مبتلا به این عارضه می‌کنند. 

اسکولیوز چه انواعی دارد؟

شناخت انواع مختلف اسکولیوز نه ‌تنها به درک بهتر این اختلال کمک می‌کند، بلکه نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب روش درمانی مناسب دارد. دسته‌بندی اسکولیوز براساس سن بروز، علت ایجاد و الگوی انحراف ستون فقرات انجام می‌شود. انواع اسکولیوز عبارتند از:

اسکولیوز ایدیوپاتیک

ایدیوپاتیک شایع‌ترین نوع اسکولیوز است و علت مشخصی برای بروز آن وجود ندارد. این نوع اسکولیوز معمولا در دوران رشد سریع نوجوانی، به‌ویژه بین ۱۰ تا ۱۵ سالگی بروز می‌کند. اسکولیوز ایدیوپاتیک براساس سن بروز، به سه زیرشاخه نوع نوزادی در سنین قبل از ۳ سالگی، نوع کودکی از ۳  تا ۱۰ سالگی و نوع نوجوانی در دوره پس از ۱۰ سالگی تقسیم می‌شود.

اسکولیوز مادرزادی

این نوع از اسکولیوز ناشی از ناهنجاری‌های ساختاری در مهره‌ها است که در دوران جنینی ایجاد می‌شوند. شکل‌گیری ناقص، چسبندگی یا جوش‌خوردگی غیرطبیعی مهره‌ها می‌تواند از بدو تولد باعث بروز انحراف در ستون فقرات شود. اسکولیوز مادرزادی با رشد کودک شدت می‌گیرد و نیازمند بررسی‌های دقیق و مداخله زودهنگام پزشکان برای جلوگیری از تشدید آن است.

اسکولیوز عصبی – عضلانی

انحراف ستون فقرات ضعف یا اختلال در عملکرد عضلات و اعصاب اصلی‌ترین علل با وجود آمدن اسکولیوز عصبی و عضلانی است. بیماری‌هایی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی و اسپینا بیفیدا از جمله عواملی هستند که تعادل عضلانی را مختل می‌کنند و موجب اسکولیوز می‌شوند.

اسکولیوز دژنراتیو (تحلیل‌رفته)

در این اسکولیوز با گذشت زمان ساختار حمایتی ستون مهره‌ها ضعیف شده و انحراف جانبی در ستون فقرات به‌وجود می‌آید. بزرگسالان و سالمندان بیشتر دچار اسکولیوز دژنراتیو می‌شوند و بیشتر به جهت تغییرات مرتبط با افزایش سن، مانند فرسایش دیسک‌های بین‌مهره‌ای، آرتروز ستون فقرات یا پوکی استخوان در معرض ابتلای به آن قرار دارند.

اسکولیوز عملکردی (غیرساختاری)

ساختار استخوانی ستون فقرات در اسکولیوز عملکردی طبیعی است و انحراف به ‌دلیل عوامل خارجی مانند تفاوت طول پاها، اسپاسم عضلانی یا وضعیت نادرست بدن ایجاد می‌شود. در صورت رفع عامل زمینه‌ای، این نوع اسکولیوز اغلب بدون نیاز به مداخله‌ی ساختاری برطرف می‌گردد. 

اسکولیوز چه علائمی دارد؟

اسکولیوز از جمله اختلالاتی است که در مراحل اولیه اغلب بدون درد یا علامت خاصی ایجاد می‌شود و بدن به ‌مرور و در اثر انحراف تدریجی ستون فقرات، نشانه‌هایی از ناهماهنگی یا تغییر در ساختار ظاهری بروز می‌دهد:

عدم تقارن در شانه‌ها

یکی از شایع‌ترین نشانه‌های اسکولیوز، بالا بودن یک شانه نسبت به شانه‌ی دیگر است. این عدم تعادل در ظاهر فرد به‌ویژه هنگام ایستادن یا پوشیدن لباس‌هایی با الگوی صاف مانند تی‌شرت یا کت بسیار محسوس است. گاهی این ناهماهنگی آن‌قدر ملایم است که تنها در عکس‌های خاص یا هنگام بررسی پزشکی تشخیص داده می‌شود.

کج بودن ستون فقرات به یک سمت

ستون فقرات در حالت طبیعی باید در امتداد یک خط صاف عمودی قرار گیرد. در افراد مبتلا به اسکولیوز، هنگام ایستادن یا خم شدن به جلو، یک انحنا یا منحنی جانبی در ستون فقرات مشاهده می‌شود.

برجستگی یک‌طرفه‌ قفسه‌ سینه یا دنده‌ها

در هنگام خم شدن فرد به جلو در بیماران مبتلا به اسکولیوز، یک سمت از پشت بدن یا دنده‌ها به‌وضوح برجسته‌تر از سمت دیگر است. این پدیده به دلیل چرخش مهره‌ها و تغییر موقعیت دنده‌ها رخ می‌دهد و به آن قوز دنده‌ای گفته می‌شود.

در ادامه ویدئویی از علل بیماری اسکولیوز مشاهده می‌کنید:

اختلال در تراز لگن

اسکولیوز می‌تواند باعث شود یک سمت لگن نسبت به سمت مقابل بالاتر یا جلوتر قرار گیرد. این عدم تقارن موجب می‌شود که فرد هنگام راه رفتن دچار نوسان حرکتی یا لنگش خفیف شود و در آینه یا عکس، متوجه شوید که کمر در یک طرف باریک‌تر یا در طرف دیگر چروک‌دارتر دیده می‌شود.

تفاوت در فاصله‌ی بازوها از بدن در دو سمت

در حالت طبیعی وقتی فرد دست‌ها را در کنار بدنش آویزان می‌کند، فاصله‌ میان بازوها و تنه در هر دو سمت باید یکسان باشد. در افراد مبتلا به اسکولیوز، به‌دلیل کج شدن ستون فقرات، این فاصله در یک سمت بیشتر از سمت دیگر است‌.

برجستگی یا بیرون‌زدگی یک تیغه‌ی شانه

یکی از تیغه‌های شانه ممکن است در یک سمت بدن بیشتر از سمت مقابل بیرون بزند یا برجسته‌تر باشد. این علامت هنگام خم شدن به جلو یا در وضعیت نشسته قابل مشاهده است. چنین ناهماهنگی‌ به‌دلیل چرخش ستون مهره‌ها و تغییر وضعیت عضلات پشتی اتفاق می‌افتد و اغلب با پیشرفت بیماری واضح‌تر می‌شود.

درد در ناحیه‌ کمر، شانه یا گردن

اگرچه اسکولیوز در کودکان و نوجوانان اغلب بدون درد است، اما در بزرگسالان می‌تواند با دردهای مزمن همراه باشد. درد در ناحیه‌ی کمر، گرفتگی عضلات پشتی یا درد شانه و گردن نشانه‌ای از فشار نامتناسب روی ساختار اسکلتی عضلانی بدن است.

اگر چنین دردهایی را تجربه می‌کنید، بهتر است هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید تا علت دقیق مشخص شده و اقدامات لازم برای درمان سریع شما آغاز شود.

خستگی زودهنگام هنگام ایستادن یا راه رفتن

به‌دلیل استفاده‌ نامتعادل از عضلات بدن، افراد مبتلا به اسکولیوز معمولا زودتر از افراد عادی دچار خستگی خواهند شد. این خستگی به‌ویژه هنگام ایستادن طولانی‌مدت، پیاده‌روی یا حمل بار بیشتر احساس می‌شود.

اسکولیوز چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص اسکولیوز با معاینه‌ بالینی توسط پزشک آغاز می‌شود. در این مرحله، وضعیت ایستادن، تقارن شانه‌ها، لگن و قوس ستون فقرات بررسی می‌گردد. آزمایش خم شدن به جلو یا تست آدامز به‌طور خاص برای مشاهده‌ی برآمدگی دنده‌ها یا انحراف ستون فقرات به‌کار می‌رود.

در صورت مشاهده‌ علائم، عکسبرداری با اشعه‌ ایکس برای اندازه‌گیری زاویه‌ی انحراف ستون فقرات انجام می‌شود. این زاویه که به آن زاویه‌ی کاب می‌گویند شدت اسکولیوز را مشخص می‌کند. انحراف کمتر از ۱۰ درجه معمولا خفیف و بدون نیاز به درمان تلقی می‌شود. در موارد پیچیده‌تر یا مشکوک به ناهنجاری‌های مادرزادی، ممکن است ام ‌آر ‌آی یا سی ‌تی ‌اسکن نیز تجویز شود تا وضعیت بدن بیمار به‌شکل تخصصی مورد بررسی قرار گیرد.

اگر پس از مطالعه اطلاعات این مقاله و آشنایی با این بیماری، تمایل دارید وضعیت خود را به‌صورت دقیق‌تر با دکتر محمد زارعی در میان بگذارید و درمان خود را شروع کنید، کافیست فرم زیر را پر کنید. تیم مشاوره دکتر محمد زارعی در سریع‌ترین زمان ممکن با شما تماس خواهند گرفت.

روش‌های درمان اسکولیوز

هدف از درمان اسکولیوز جلوگیری از پیشرفت انحراف ستون فقرات است. انتخاب روش درمان به عوامل مختلفی مانند سن، شدت انحراف، نوع اسکولیوز و وضعیت جسمانی فرد بستگی دارد. در بسیاری از موارد، درمان به‌صورت تدریجی و مرحله‌ای صورت می‌گیرد و نیاز به ارزیابی منظم پزشکی دارد.

پایش و معاینه‌ منظم

در اسکولیوزهای خفیف، به‌ویژه در کودکان و نوجوانان در حال رشد، تنها نظارت دقیق توسط پزشک کافی است. پایش این وضعیت در کودکان و نوجوانان باید با انجام معاینات دوره‌ای و تصویربرداری برای بررسی تغییرات در انحنای ستون فقرات همراه گردد تا از بروز عوارض جدی تر در بدن با بالا رفتن سن جلوگیری شود.

استفاده از بریس یا قوزبند طبی

در موارد متوسط از بریس برای جلوگیری از پیشرفت انحراف مورد استفاده قرار می‌گیرد. این وسیله به‌صورت سفارشی ساخته می‌شود و باید روزانه به‌ویژه در دوران رشد استخوان‌ها چندین ساعت مورد استفاده قرار گیرد.

فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی

انجام حرکات ورزشی و تمرینات تقویتی در بهبود وضعیت عضلات پشتی، افزایش انعطاف‌پذیری بدن و کاهش درد موثر است. فیزیوتراپی معمولا به‌عنوان درمان مکمل در کنار روش‌های دیگر توصیه می‌شود.

برای دریافت اطلاعات دقیق در رابطه با روش های درمان و هزینه آن ها با شماره زیر تماس بگیرید.

جراحی اسکولیوز

در موارد شدید یا زمانی که انحنا به‌ سرعت پیشرفت می‌کند انجام جراحی اسکولیوز توسط پزشک توصیه می‌شود. این روش شامل صاف ‌سازی ستون فقرات و تثبیت آن با استفاده از پیچ‌ها و میله‌های فلزی است و پس از توقف رشد انجام می‌گیرد.