کیفوز که بسیاری آن را با نام گوژپشتی یا قوز کمر میشناسند، وضعیتی است که در آن ستون فقرات در قسمت بالایی پشت، بیش از اندازه طبیعی به سمت بیرون خمیده میشود. این حالت باعث میشود کمر فرد گرد به نظر برسد و گاهی شانهها به سمت جلو متمایل شوند. گرچه درجات خفیف این عارضه معمولا مشکل خاصی ایجاد نمیکند، اما موارد شدیدتر آن ممکن است سبب درد، محدودیت حرکتی و مشکلات دیگری برای سلامتی شود.
کیفوز چیست؟
ستون فقرات انسان به طور طبیعی دارای چند انحنای ملایم است که به توزیع وزن و جذب ضربات کمک میکنند. در ناحیه سینه (قسمت بالایی پشت)، یک انحنای طبیعی به سمت عقب وجود دارد که به آن کیفوز توراسیک گفته میشود. این انحنا معمولا بین ۲۰ تا ۴۵ درجه است، زمانی که این خمیدگی از ۵۰ درجه بیشتر شود، آن را کیفوز یا گوژپشتی غیرطبیعی تلقی میکنند.
شما میتوانید برای دریافت نوبت و مشاوره آنلاین بر روی دکمه زیر کلیک کنید.
این مشکل میتواند در هر سنی بروز کند، از کودکی و نوجوانی گرفته تا بزرگسالی و سالمندی و شدت آن نیز از خفیف و بدون علامت تا شدید و همراه با درد و محدودیت حرکتی متغیر است. در موارد خفیف، ممکن است کیفوز تنها یک مسئله ظاهری باشد، اما در موارد شدیدتر، میتواند عملکرد روزمره فرد را مختل کند.
علائم کیفوز
نشانههای کیفوز به شدت و علت اصلی آن بستگی دارد. برخی از افراد مبتلا به کیفوز خفیف ممکن است هیچ علامت خاصی نداشته باشند یا تنها متوجه گردی خفیف در قسمت بالایی پشت خود شوند. با این حال، علائم شایعتر عبارتند از:
- ظاهر گرد یا قوزدار در قسمت بالایی کمر: این بارزترین نشانه کیفوز است.
- درد در ناحیه پشت: درد میتواند خفیف یا شدید باشد و با فعالیت تشدید شود.
- سفتی در ستون فقرات: حرکت دادن ستون فقرات ممکن است دشوار و همراه با احساس خشکی باشد.
- خستگی: به خصوص پس از ایستادن یا نشستن طولانی مدت، بدن ممکن است احساس خستگی کند.
- شانههای گرد و افتاده: شانهها به سمت جلو متمایل میشوند.
- سفتی عضلات همسترینگ: عضلات پشت ران ممکن است سفت و انعطافناپذیر شوند.
در موارد شدیدتر یا پیشرونده، کیفوز میتواند علائم جدیتری ایجاد کند، از جمله:
- ضعف، بیحسی یا گزگز در پاها: این علائم ممکن است نشان دهنده فشار روی اعصاب نخاعی باشد.
- مشکلات تنفسی: خمیدگی شدید ستون فقرات میتواند فضای قفسه سینه را محدود کرده و تنفس را دشوار سازد.
- تغییر در عادات روده یا مثانه: این مورد نادر است اما در صورت فشار شدید بر نخاع ممکن است رخ دهد.
- مشکلات گوارشی: مانند رفلاکس اسید یا سختی در بلع، به دلیل فشار بر دستگاه گوارش.
کیفوز به چه علت ایجاد میشود؟
دلایل مختلفی میتوانند سبب بروز کیفوز شوند. شناخت علت اصلی برای انتخاب بهترین روش درمانی اهمیت دارد. برخی از مهمترین علل عبارتند از:
کیفوز وضعیتی (Postural Kyphosis)
این شایعترین نوع کیفوز است و معمولا در دوران نوجوانی به دلیل وضعیت نامطلوب بدن هنگام نشستن و ایستادن (قوز کردن) ایجاد میشود. در این حالت، ساختار مهرهها طبیعی است و خمیدگی انعطافپذیر بوده و با تلاش فرد برای صاف ایستادن، اصلاح میشود. این نوع کیفوز به ندرت دردناک است.
بیماری شوئرمن (Scheuermann’s Kyphosis)
این نوع کیفوز در دوران نوجوانی و همزمان با جهش رشد ظاهر میشود. علت آن رشد غیرطبیعی مهرههاست؛ بهجای اینکه مهرهها مستطیلی شکل باشند، حالت گُوِهای پیدا میکنند. این تغییر شکل سبب خمیدگی ثابت و گاهی دردناک در قسمت بالایی کمر میشود. پسران بیشتر از دختران به این نوع کیفوز مبتلا میشوند.
کیفوز مادرزادی (Congenital Kyphosis)
این نوع کیفوز از بدو تولد وجود دارد و به دلیل نقص در تشکیل یک یا چند مهره در دوران جنینی رخ میدهد. مهرهها ممکن است به درستی شکل نگیرند یا به هم چسبیده باشند. این نوع کیفوز اغلب با رشد کودک بدتر میشود و ممکن است برای جلوگیری از پیشرفت و عوارض عصبی، به جراحی در سنین پایین نیاز داشته باشد.
پوکی استخوان (Osteoporosis)
این بیماری سبب ضعیف شدن استخوانها میشود و آنها را مستعد شکستگی میکند. شکستگیهای فشاری در مهرهها، به خصوص در زنان مسن، میتواند منجر به خمیدگی ستون فقرات و ایجاد کیفوز شود.
تخریب دیسک بین مهرهای
دیسکها صفحات نرمی هستند که بین مهرهها قرار دارند و به عنوان ضربهگیر عمل میکنند. با افزایش سن، این دیسکها ممکن است تحلیل رفته، خشک و منقبض شوند که این امر میتواند به افزایش انحنای ستون فقرات کمک کند.
شاید این مطلب برای شما مفید باشد: اسکولیوز
شکستگی مهرهها
شکستگیهای ناشی از آسیب، تصادف یا سقوط میتوانند ساختار مهرهها را تغییر داده و سبب کیفوز شوند.
افزایش سن
به طور طبیعی با بالا رفتن سن، درجاتی از افزایش انحنای پشتی ستون فقرات به دلیل ضعف عضلات، تغییرات دیسکها و کاهش تراکم استخوان مشاهده میشود.
سایر بیماریها
برخی بیماریهای دیگر مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان (نوعی آرتریت التهابی)، عفونتهای ستون فقرات (مانند سل)، تومورهای ستون فقرات یا بیماریهای عصبی-عضلانی (مانند دیستروفی عضلانی) و بیماری های مادرزاردی ستون فقرات نیز میتوانند عامل ایجاد کیفوز باشند.
اگر پس از مطالعه اطلاعات این مقاله و آشنایی با این بیماری، تمایل دارید وضعیت خود را بهصورت دقیقتر با دکتر محمد زارعی در میان بگذارید و درمان خود را شروع کنید، کافیست فرم زیر را پر کنید. تیم مشاوره دکتر محمد زارعی در سریعترین زمان ممکن با شما تماس خواهند گرفت.
آیا بد نشستن باعث کیفوز میشود؟
بد نشستن و به طور کلی وضعیت نامطلوب بدن یکی از دلایل اصلی ایجاد کیفوز وضعیتی است. هنگامی که فرد به مدت طولانی، به خصوص در سنین رشد، قوز میکند یا سر و شانههای خود را به جلو خم نگه میدارد (مثلا هنگام کار با کامپیوتر، مطالعه یا استفاده از تلفن همراه)، فشار زیادی به رباطها و عضلات پشتیبان ستون فقرات وارد میشود.
این فشار مداوم میتواند سبب کشیدگی بیش از حد رباطها و ضعف عضلات پشت شود. در نتیجه، عضلات قادر نخواهند بود ستون فقرات را در وضعیت صحیح خود نگه دارند و مهرهها به تدریج به سمت جلو متمایل میشوند و انحنای پشتی افزایش مییابد. حمل کوله پشتی های سنگین به شیوه نادرست نیز میتواند همین تاثیر را داشته باشد.
خوشبختانه، کیفوز وضعیتی معمولا با آگاهی از وضعیت صحیح بدن، اصلاح عادات غلط و انجام تمرینات تقویتی برای عضلات پشت و شکم، قابل بهبود است.
چگونه کیفوز تشخیص داده میشود؟
تشخیص کیفوز معمولا با معاینه فیزیکی توسط پزشک آغاز میشود، پزشک در مورد سابقه پزشکی شما، علائم موجود و سلامت عمومی سوالاتی خواهد پرسید. مراحل تشخیص ممکن است شامل موارد زیر باشد:
معاینه فیزیکی
پزشک قد شما را اندازهگیری میکند و ستون فقرات را از زوایای مختلف بررسی میکند. از شما خواسته میشود به جلو خم شوید (تست خم شدن به جلوی آدامز)، در این حالت انحنای ستون فقرات بهتر قابل مشاهده است. پزشک همچنین ممکن است ستون فقرات را لمس کند تا نقاط حساس یا دردناک را شناسایی کند و قدرت عضلانی و دامنه حرکتی شما را ارزیابی نماید.
تصویربرداری با اشعه ایکس (X-ray)
این روش اصلیترین ابزار برای تأیید تشخیص و اندازهگیری دقیق درجه انحنای کیفوز است. تصاویر اشعه ایکس میتوانند تغییرات ساختاری در مهرهها، مانند حالت گُوِهای در بیماری شوئرمن یا شکستگیها را نشان دهند.
سیتیاسکن (CT Scan)
اگر نیاز به تصاویر دقیقتری از استخوانها و ساختار مهرهها باشد، ممکن است سیتیاسکن تجویز شود.
امآرآی (MRI)
در صورتی که پزشک به وجود مشکلاتی مانند تومور، عفونت یا فشار بر روی نخاع و ریشههای عصبی مشکوک باشد، امآرآی درخواست میشود. این روش تصاویر دقیقی از بافتهای نرم، از جمله دیسکها و نخاع، نشان میدهد.
آزمایشهای عصبی
اگر علائمی مانند بیحسی، ضعف یا گزگز در پاها وجود داشته باشد، ممکن است آزمایشهای عملکرد عصبی برای بررسی چگونگی انتقال پیامهای عصبی بین نخاع و اندامها انجام شود.
آزمایش تراکم استخوان
در مواردی که پوکی استخوان به عنوان علت احتمالی کیفوز مطرح است، انجام سنجش تراکم استخوان برای ارزیابی استحکام استخوانها توصیه میشود.
آزمایشهای عملکرد ریوی
در کیفوز شدید که ممکن است تنفس را تحت تاثیر قرار دهد، آزمایشهای عملکرد ریه برای ارزیابی ظرفیت تنفسی انجام میگیرد.
برای دریافت اطلاعات دقیق در رابطه با روش های درمان و هزینه آن ها با شماره زیر تماس بگیرید.
روشهای درمان کیفوز
انتخاب روش درمان کیفوز به عوامل متعددی از جمله نوع کیفوز، شدت انحنا، سن بیمار، میزان رشد باقیمانده اسکلتی (در کودکان و نوجوانان) و وجود علائمی مانند درد یا مشکلات عصبی بستگی دارد. هدف اصلی درمان، توقف پیشرفت بیماری، کاهش انحنا در صورت امکان، تسکین درد و بهبود عملکرد است.
درمانهای غیر جراحی کیفوز
در مراحل ابتدایی برای درمان کیفوز درمان های غیر جراحی انجام میشود که شامل مراحل زیر است:
- تحت نظر گرفتن و پیگیری: در موارد کیفوز خفیف، به خصوص کیفوز وضعیتی یا شوئرمن با انحنای کم و بدون درد، ممکن است پزشک تنها توصیه به پیگیری منظم کند. این پیگیری شامل معاینات دورهای و گاهی تصویربرداری با اشعه ایکس برای اطمینان از عدم پیشرفت انحنا است.
- فیزیوتراپی و تمرینات ورزشی: این بخش یکی از مهمترین جنبههای درمان غیرجراحی است. تمرینات خاص میتوانند به تقویت عضلات ضعیف پشت و شکم (عضلات مرکزی)، کشش عضلات سفت شده (مانند عضلات سینه و همسترینگ) و بهبود وضعیت بدن کمک کنند. ورزشهایی مانند شنا و یوگا نیز میتوانند به افزایش انعطافپذیری و قدرت ستون فقرات کمک کنند.
- داروها: برای تسکین درد ناشی از کیفوز، پزشک ممکن است داروهای مسکن بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن را توصیه کند. اگر پوکی استخوان علت زمینهای کیفوز باشد، داروهایی برای افزایش تراکم استخوان و جلوگیری از شکستگیهای بیشتر تجویز خواهند شد.
- استفاده از بریس (کمربند طبی): بریسها وسایلی هستند که برای کنترل و اصلاح انحنای ستون فقرات در کودکانی که هنوز در حال رشد هستند (به خصوص در کیفوز شوئرمن با انحنای متوسط) استفاده میشوند. بریس با اعمال فشار ملایم به ستون فقرات، از پیشرفت خمیدگی جلوگیری کرده و به رشد صحیحتر مهرهها کمک میکند. نوع بریس و مدت زمان استفاده از آن توسط پزشک تعیین میشود.
- اصلاح سبک زندگی و عادات: توجه به وضعیت صحیح بدن هنگام نشستن، ایستادن، راه رفتن و کار کردن اهمیت زیادی دارد. پرهیز از حمل بارهای سنگین و استفاده از صندلی و میز ارگونومیک میتواند به کاهش فشار بر ستون فقرات کمک کند.
درمانهای جراحی کیفوز
جراحی برای موارد شدید کیفوز یا در شرایط خاص در نظر گرفته میشود:
- کیفوز مادرزادی پیشرونده: برای جلوگیری از بدتر شدن انحنا و آسیبهای عصبی.
- کیفوز شوئرمن با انحنای شدید: معمولا اگر زاویه انحنا بیش از ۷۵ تا ۸۰ درجه باشد.
- درد شدید و مقاوم به درمانهای غیرجراحی: در صورتی که درد کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
- مشکلات عصبی: مانند ضعف پیشرونده در پاها یا اختلال در عملکرد مثانه و روده به دلیل فشار بر نخاع.
- مشکلات تنفسی یا قلبی: در موارد بسیار نادر که انحنای شدید عملکرد این ارگانها را مختل کند.
رایجترین روش جراحی برای کیفوز، فیوژن ستون فقرات (Spinal Fusion) است. در این عمل، جراح مهرههای درگیر در انحنا را به کمک پیچها، میلهها و پیوند استخوانی به یکدیگر متصل میکند تا یک قطعه استخوانی واحد و محکم تشکیل شود. این کار سبب کاهش درجه انحنا، تثبیت ستون فقرات و جلوگیری از پیشرفت بیماری میشود.
کیفوز در سالمندان چگونه است؟
کیفوز در افراد مسن یک مشکل نسبتا شایع است و میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. با افزایش سن، تغییرات دژنراتیو (فرسایشی) در ستون فقرات رخ میدهد که میتواند منجر به افزایش انحنای پشتی شود. برخی از عوامل اصلی ایجاد یا تشدید کیفوز در سالمندان عبارتند از:
- پوکی استخوان: همانطور که پیشتر ذکر شد، پوکی استخوان مهرهها را ضعیف و مستعد شکستگیهای فشاری میکند. این شکستگیها، حتی اگر خفیف باشند، میتوانند به تدریج سبب خمیدگی ستون فقرات شوند. زنان پس از یائسگی بیشتر در معرض این خطر هستند.
- تخریب دیسکهای بین مهرهای: دیسکها با افزایش سن آب خود را از دست داده و ارتفاعشان کم میشود. این مسئله میتواند فضای بین مهرهها را کاهش داده و به خمیدگی بیشتر ستون فقرات کمک کند.
- ضعف عضلات: کاهش توده عضلانی و ضعف عضلات پشتیبان ستون فقرات (عضلات پارااسپاینال و عضلات مرکزی) در سالمندی شایع است. این ضعف عضلانی توانایی بدن برای حفظ وضعیت قائم را کاهش میدهد.
- آرتروز ستون فقرات: تغییرات آرتروزی در مفاصل ستون فقرات میتواند سبب درد، سفتی و محدودیت حرکتی شود و به طور غیرمستقیم به بدتر شدن وضعیت بدن کمک کند.
کیفوز در سالمندان میتواند منجر به درد مزمن، کاهش تحرک، دشواری در انجام فعالیتهای روزمره (مانند راه رفتن، بلند شدن از صندلی)، اختلال در تعادل و افزایش خطر زمین خوردن شود. در موارد شدید، میتواند بر تنفس و عملکرد گوارشی نیز تاثیر بگذارد.
درمان کیفوز در سالمندان بر کنترل علائم، بهبود عملکرد و جلوگیری از عوارض متمرکز است. فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و تعادلی، مدیریت درد و درمان پوکی استخوان (در صورت وجود) از جمله اقدامات درمانی هستند. جراحی به ندرت و تنها در موارد بسیار خاص برای سالمندان در نظر گرفته میشود.
