جراحی تنگی کانال نخاع زمانی ضرورت پیدا می کند که فشار وارد بر نخاع یا ریشه های عصبی آنقدر شدید شود که درد و ناتوانی در پشت، باسن یا پاها را به همراه داشته باشد. این عارضه معمولا بر اثر رشد بیش از اندازه بافت های استخوانی یا دیسک های میان مهره ای شکل می گیرد و روند عادی زندگی را مختل می کند. در چنین وضعیتی، جراحی کمک می کند تا فضای کانال نخاع گسترده تر شود و فشار روی اعصاب کاهش یابد. البته روش های جراحی گوناگون هستند و انتخاب روش درست، بر پایه بررسی های تخصصی انجام می گیرد.
تنگی کانال نخاع چیست و چه زمانی جراحی تنگی کانال نخاع لازم است؟
تنگی کانال نخاع یعنی باریک شدن مجرایی که طناب نخاع و ریشه های عصبی در آن جای گرفته اند. چنین وضعیتی معمولا در افراد مسن تر دیده می شود و ممکن است در ناحیه کمری یا گردن اتفاق بیفتد. در بسیاری از موارد، درد، بی حسی و ضعف در کمر، باسن یا پاها حس می شود و گاهی تا مدتی کاهش می یابد و بعد دوباره برمی گردد.
ممکن است برخی افراد در آغاز با تغییر سبک حرکت یا مصرف داروهای ضدالتهاب احساس آرامش کنند، اما اگر نشانه ها پس از چند ماه باقی بمانند و توان فعالیت عادی را از فرد بگیرند، گفتگو درباره جراحی جدی می شود. زمانی که روش های غیرجراحی از قبیل فیزیوتراپی یا تزریق های استروئیدی دیگر پاسخگو نباشند، پزشک احتمالا گزینه جراحی را مطرح می کند.
در چه شرایطی جراحی ضروری تر می شود؟
هنگامی که درد و ضعف به حدی شدید است که انجام کارهای روزانه دشوار می گردد.
وقتی مشکلات حرکتی، کنترل مثانه یا روده بروز کند و به روش های معمول فیزیوتراپی پاسخ ندهد.
در صورتی که دیسک یا بافت استخوانی رشد کرده و شدیدا بر نخاع فشار وارد کند.
اگر فرد چند ماه درمان های گوناگون را امتحان کرده، اما همچنان علائم پایدار مانده باشد.
فرآیند عمل جراحی: از آمادگی تا پایان
برای اینکه فرد نتیجه بهتری بگیرد، هماهنگی پیش از عمل تا دوران نقاهت پس از عمل اهمیت دارد. در این بخش، فرآیند جراحی را به صورت گام به گام مرور می کنیم:
شروع تحرک سبک: برخی بیماران چند ساعت بعد از عمل با نظر تیم پزشکی می توانند به آرامی حرکت کنند.
بررسی های اولیه: پزشک تصاویر ام آر آی یا سی تی اسکن را مشاهده می کند و طرح جراحی را مشخص می نماید.
آزمایش ها و بررسی پزشکی: سلامت عمومی بدن کنترل می شود؛ از جمله آزمایش خون، نوار قلب یا عکس برداری های اضافی.
بیهوشی یا بی حسی نخاعی: بسته به نوع عمل، بیهوشی عمومی یا بی حسی موضعی انتخاب می شود.
اقدام جراحی: برداشتن زائده استخوانی یا دیسک بیرون زده در روش باز یا کم تهاجمی.
بخش ریکاوری: پس از اتمام عمل، فرد برای مدت کوتاهی در ریکاوری تحت نظر خواهد بود تا علائم عمومی پایدار شود.
انواع روش های جراحی برای درمان تنگی کانال نخاع
راهکارهای جراحی برای درمان این مشکل بسته به منشأ تنگی، شدت علائم و صلاحدید جراح فرق خواهد داشت. در کل، سه گروه اصلی از روش های جراحی متداول هستند:
1.جراحی به روش باز (سنتی)
در روش باز، جراح برشی نسبتا بزرگ روی ناحیه درگیر ایجاد می کند و مستقیما به بخش باریک شده کانال نخاع دسترسی دارد. طی این عمل، بخشی از بافت خاص (لامینا، دیسک یا زائده های استخوانی) برداشته می شود تا فشار از روی اعصاب اطراف آزاد گردد.
گاهی نیز برای جلوگیری از جابه جایی های آتی مهره ها از پیچ و میله استفاده می کنند تا ستون فقرات ثبات بیشتری پیدا کند. این عمل برای موارد شدید و چند سطحی تنگی کانال نخاع کارساز است، ولی دوران نقاهت طولانی تری نسبت به روش های کم تهاجمی دارد.
2.جراحی کم تهاجمی (آندوسکوپیک و میکروسکوپیک)
در جراحی های کم تهاجمی، تلاش می شود برش ها تا حد امکان کوچک باشند تا روند بازگشت بیمار به زندگی عادی سریع تر صورت بگیرد. ابزارهای آندوسکوپیک یا میکروسکوپیک به جراح امکان می دهند که ناحیه درگیر را بزرگنمایی کند و با برشی محدود، خارهای استخوانی یا بافت های بیرون زده را بردارد. در این رویکرد معمولا عضلات کمتر آسیب می بینند و در نتیجه درد پس از عمل کمتر خواهد بود.
3.جراحی با لیزر
در بعضی موارد، جراح از لیزر برای برداشتن بافت های اضافی بهره می گیرد. پرتوی لیزر می تواند با دقت بالا بر قسمت مورد نظر اثر بگذارد و دیسک های بیرون زده یا رشته های بافتی زائد را بسوزاند. البته این روش همیشه برای همه مناسب نیست و بسته به محل و شدت تنگی تصمیم گیری می شود. روش لیزر غالبا در کنار دیگر تکنیک های کم تهاجمی استفاده خواهد شد.
این مقاله ها برای شما مفید است:
مقایسه جراحی باز و روش های کم تهاجمی:جراحی باز بهتر است یا لیزری؟
جراحی باز میدان دید وسیع تری در اختیار جراح قرار می دهد و در برخی موارد پیشرفته یا چندبخشی، اطمینان بیشتری برای دسترسی به بافت های آسیب دیده وجود دارد. اما دوران نقاهت طولانی تر و برش بزرگ تری دارد.
از سوی دیگر، جراحی کم تهاجمی به زمان بستری کوتاه تر و خونریزی کمتر منجر می شود ولی ممکن است برای هر شکل تنگی کانال نخاع انتخاب اول نباشد. در نهایت پزشک با در نظر گرفتن وضعیت مهره ها، سن بیمار و جنس عارضه، یک روش مناسب را توصیه می کند.
مدت زمان عمل جراحی تنگی کانال نخاع چقدر است؟
بر اساس نوع جراحی، مدت زمان عمل معمولا بین ۲ تا ۴ ساعت طول می کشد و در موارد پیچیده تر ممکن است بیشتر شود. هرچه پیچیدگی تنگی بیشتر باشد، احتمال دارد فیوژن مهره ها هم انجام شود که در این صورت زمان کلی عمل کمی طولانی تر خواهد شد.
خطرات و عوارض احتمالی جراحی
در کنار مزیت هایی که جراحی به همراه دارد، باید آگاه بود که هر عمل جراحی ستون فقرات خطرات خود را دارد:
- خونریزی یا عفونت زخم: اگرچه نادر است، اما ممکن است در محل برش رخ دهد.
- آسیب احتمالی به عصب: در برخی موارد، تحریک بیش از حد عصب یا حتی ضعف موقت در پا تصور می شود.
- عوارض بیهوشی: شامل واکنش آلرژیک یا مشکل تنفسی که معمولا پیش از عمل کنترل می شود.
- لخته خون: احتمال آمبولی یا لخته در وریدهای عمقی پاها وجود دارد که مصرف داروهای رقیق کننده خون در برخی شرایط پیشنهاد می شود.
- درد مزمن: درصد کمی از بیماران ممکن است پس از عمل هم مقداری درد در کمر یا پا داشته باشند.
آیا عمل تنگی کانال نخاع خطرناک است؟
باید توجه کرد که این عمل یک راهکار درمانی موثر برای بیمارانی است که از دردهای ناتوانکننده رنج میبرند. خطرناک بودن عمل یک مفهوم نسبی است. زمانی که علائم بیمار شدید است و روشهای دیگر جواب نداده اند، فواید بالقوه جراحی (مانند کاهش درد و بهبود توانایی حرکتی) معمولا بر خطرات آن برتری دارد. انتخاب یک جراح ماهر و یک مرکز درمانی مجهز میتواند این خطرات را به حداقل برساند.
درصد موفقیت عمل تنگی کانال نخاع چقدر است؟
تحقیقات نشان میدهد که جراحی برای تسکین درد و بهبود توانایی حرکتی، به خصوص در تسکین درد پاها، نتایج بسیار خوبی دارد. میزان موفقیت جراحی لامینکتومی حدود ۸۰ درصد گزارش شده است که بسیاری از بیماران پس از جراحی بهبود قابل توجهی در علائم خود مشاهده میکنند و میتوانند فعالتر باشند. این نتایج مثبت میتواند برای سالها (حدود ۸ تا ۱۰ سال) دوام داشته باشد.
آیا امکان عود مجدد بیماری پس از جراحی وجود دارد؟
در بعضی بیماران، احتمال بروز دوباره تنگی کانال نخاع طی سال های بعد وجود دارد، به ویژه اگر آرتروز یا مشکلات دیگری در ستون فقرات وجود داشته باشد. همچنین تشکیل بافت اضافه در اطراف محل جراحی یا سر خوردن مهره های همجوار می تواند باعث بازگشت علائم شود. البته نگه داشتن وزن در محدوده سالم، پرهیز از بلند کردن اجسام بسیار سنگین و انجام تمرین های کششی زیر نظر متخصص می تواند روند عود را بسیار کمتر کند.
